Điểm mới đáng chú ý
1. Nhấn mạnh sức khỏe tinh thần (psychosocial risks) và phúc lợi người lao động
Một trong những thay đổi có cơ sở kỹ thuật rõ ràng là tích hợp các hướng dẫn về sức khỏe tinh thần vào yêu cầu hệ thống quản lý. Tiêu chuẩn hướng dẫn độc lập ISO 45003:2021 đã cung cấp khung xử lý rủi ro tâm lý tại nơi làm việc; bản sửa đổi ISO 45001 được dự kiến sẽ chính thức đưa những vấn đề này vào phạm vi yêu cầu bắt buộc, giúp doanh nghiệp phải nhận diện, đánh giá và quản lý các yếu tố gây stress, burnout, bạo lực hoặc quấy rối tại nơi làm việc.
2. Tích hợp yếu tố biến đổi khí hậu và bối cảnh môi trường
Bản sửa đổi dự kiến sẽ yêu cầu tổ chức cân nhắc tác động của biến đổi khí hậu và các rủi ro môi trường đến an toàn, sức khỏe người lao động — ví dụ sự gia tăng nhiệt độ, nguy cơ thiên tai ảnh hưởng đến an toàn lao động, hay nguy cơ từ chuỗi cung ứng. Sự liên thông này phản ánh xu hướng đồng bộ các hệ thống quản lý theo cấu trúc chung của ISO.
3. Tập trung vào tính đa dạng, hòa nhập và quyền lợi người lao động
Bản dự thảo sửa đổi cũng chú trọng hơn đến việc bảo đảm an toàn phù hợp với các nhóm lao động khác nhau (theo tuổi, giới, tình trạng sức khỏe, lao động từ xa...), cùng với yêu cầu gia tăng mức độ tham vấn và tham gia của người lao động trong các hoạt động quản lý an toàn. Điều này giúp hệ thống quản lý vừa tuân thủ kỹ thuật, vừa có tính nhân văn và bền vững.
4. Cập nhật công cụ quản trị và thuật ngữ, tăng cường liên kết với ESG
Tiêu chuẩn sẽ được điều chỉnh về cấu trúc và thuật ngữ để dễ tích hợp với ISO 9001, ISO 14001 và các tiêu chuẩn quản lý khác, đồng thời tạo liên hệ rõ ràng hơn giữa quản lý an toàn lao động và báo cáo ESG doanh nghiệp. Các cơ quan chứng nhận quốc tế khuyến nghị doanh nghiệp theo dõi tiến trình và chuẩn bị sớm để chuyển đổi.
Thời điểm và lộ trình chuyển đổi
Theo các tổ chức chứng nhận và các chuyên gia trong ngành, bản sửa đổi được kỳ vọng phát hành chính thức khoảng năm 2027, với thời gian chuyển đổi 2–3 năm dành cho các tổ chức đã áp dụng ISO 45001:2018. Trong giai đoạn này, doanh nghiệp nên thực hiện phân tích khoảng cách (gap analysis), cập nhật chính sách, đào tạo và điều chỉnh quy trình để đảm bảo tương thích khi tiêu chuẩn mới có hiệu lực.
Thực tế áp dụng tại Việt Nam
Tại Việt Nam, ISO 45001 đã dần được nhiều doanh nghiệp, đặc biệt trong các ngành có rủi ro cao như xây dựng, cảng biển, dầu khí, và sản xuất, lựa chọn triển khai để nâng cao năng lực quản lý an toàn, đáp ứng yêu cầu đấu thầu và cam kết với đối tác quốc tế. Một số đơn vị trong nước đã ứng dụng hệ thống này để hoàn thiện quy trình hồ sơ, giảm trùng lặp khi tiếp xúc với cơ quan thanh tra và đối tác.
Tuy nhiên, bối cảnh thực tiễn cũng cho thấy một số thách thức: nhận thức về rủi ro tâm lý còn hạn chế, năng lực cán bộ HSE ở doanh nghiệp nhỏ và vừa chưa đồng đều, và chi phí cho đào tạo, đánh giá và duy trì hệ thống vẫn là rào cản đối với nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ. Do đó, việc đưa nội dung mới như quản lý sức khỏe tâm lý, đánh giá rủi ro liên quan biến đổi khí hậu hay hòa nhập lao động đòi hỏi nguồn lực đào tạo và sự hỗ trợ từ cơ quan quản lý, tổ chức chứng nhận và đơn vị tư vấn.
Khuyến nghị cho doanh nghiệp và cơ quan quản lý
Doanh nghiệp cần khẩn trương thực hiện đánh giá khoảng cách với yêu cầu dự kiến của bản sửa đổi, hoàn thiện hồ sơ quản lý rủi ro (bao gồm rủi ro tâm lý và rủi ro từ biến đổi khí hậu), tăng cường đào tạo năng lực cho đội ngũ HSE và thúc đẩy tham vấn người lao động.
Cơ quan quản lý và tổ chức đào tạo cần sớm xây dựng hướng dẫn kỹ thuật, chương trình đào tạo nâng cao và công cụ đánh giá phù hợp với điều kiện Việt Nam, đặc biệt cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Tổ chức chứng nhận nên công bố lộ trình chuyển đổi rõ ràng để doanh nghiệp lên kế hoạch chứng nhận lại kịp thời.
Sự sửa đổi ISO 45001 phản ánh xu hướng mở rộng quan niệm về an toàn lao động — từ chỉ phòng tránh tai nạn sang bảo đảm sức khỏe toàn diện, bền vững và công bằng cho người lao động. Đối với Việt Nam, đây vừa là thách thức vừa là cơ hội để hoàn thiện hệ thống quản lý, nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao về trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp. Doanh nghiệp và cơ quan quản lý cần chủ động chuẩn bị ngay từ hôm nay để đảm bảo chuyển đổi suôn sẻ khi tiêu chuẩn mới chính thức có hiệu lực.
Theo HTCE (TH)